Paul Verheijen

BARBARA



MARIA VAN GELRE

Roomse Martelaarsboek

Op 4 december:
Te Nicomemedië het lijden van de H.Maagd en Martelares Barbara, die in de vervolging van Maximinus, nadat men haar wreed had uitgehongerd, met fakkels verbrand, de borsten afgesneden en op andere wijze gefolterd had, onder het zwaard de marteldood gestorven is.

VAN EYCK

Opmerkelijke vaderliefde

Zoals over zoveel heiligen uit de eerste eeuwen van het Christendom zijn er geen betrouwbare historische feiten bekend over Barbara, die waarschijnlijk circa 300 leefde.
De heilige werd legendarisch na een compilatie van de martelaarsacten en diverse legendes in de 7e eeuw.
Opmerkelijk genoeg wordt zij nergens genoemd in de Legenda Aurea van Jacobus de Vorigine in de 13e eeuw, maar pas in de vroegste gedrukte uitgaven van de 15e eeuw.
Dat was het gevolg van het feit dat de augustijnse monnik Johann van Wackerzeele de 12de-eeuwse versie uiterst fantasievol had bewerkt.
Er zijn daarom de nodige verschillen en variaties tussen en van al deze legendes, waarvan er hieronder een kort wordt samengevat.

Barbara was de knappe dochter van koning Dioscurus van Nicomedië in Klein-Azië.
Haar vader wilde haar opsluiten in een toren die speciaal voor dat doel was gebouwd, zodat niemand haar zou kunnen zien.
In afwezigheid van Dioscurus bekeerde Barbara zich tot het christendom.
Merkwaardigerwijs deed ze dit door zichzelf te dopen.
Vervolgens besloot ze om als kluizenaar in de toren te gaan leven.
Ze haalde de architecten over om er een derde venster aan toe te voegen, ter ere van de Drieëenheid.

TRINITEIT


Verder liet ze haar badkuip versieren met een groot kruis.
Woedend hierdoor bewerkte haar vader haar met een roede en leverde haar uit aan de gouverneur die haar op zijn beurt ook liet folteren.
Zonder succes, want 's nachts verdwenen al haar wonden, doordat een engel haar de eucharistische wijn en hostie bracht.

Variant:
Na een discussie met haar vader werd zij door hem bedreigd met zijn zwaard.
Een wonderbare muur beschermde haar echter en op de vlucht voor papa's bedreigingen opende zich voor haar een rots waarin ze veilig was, totdat een herder haar verried.
Barbara strafte deze herder door hem in steen te veranderen en zijn schapen in sprinkhanen.
Dan wordt ze gegeseld, met vuur gekweld en naakt door de stad gejaagd.
Desondanks beloofde ze dat ze alle christenen zou beschermen tegen de pest en welke nood dan ook.
Dat was de druppel en vaderlief onthoofdde zijn dochter toen maar zelf.
Spoedig daarna werd hij door de bliksem getroffen en verging hij tot as.

Haar graf wordt geclaimd door de kerkelijke autoriteiten van zowel Piacenza als Kiev.
Haar levensverhaal is historisch zo volstrekt onbetrouwbaar dat zij in 1969 van de heiligenkalender is geschrapt, een lot dat ze deelt met vele andere legendarische volksheiligen.

Patronaten

Barbara is patrones van talloze beroepen die min of meer in verband gebracht werden met haar legende.
Vanwege de toren waarin ze werd opgesloten, houdt het gros van deze beroepen verband met de bouw en een ander groot deel met de beeldmisvatting dat de toren een kanon zou zijn.
Alfabetisch gerangschikt zijn dat architecten, artilleristen (de kruitkamer van een Italiaans oorlogsschip heet santabarbara), beiaardiers, bouwvakkers, brandweerlieden (vanwege haar vaders levenseinde), dakdekkers, doodgravers, gevangenen, kanonniers, klokkenluiders en -gieters, koks, metaalgieters, metselaars, mijnwerkers (vanwege de zich openende rots), ontmijners, schutters, soldaten, steenhouwers, timmerlieden, vuurwerkmakers, wapenmakers en alle gevaarlijke beroepen.
Barbara heet in het Frans Barbe, hetgeen (sikkel)baard betekent, ook van geiten.
Dit geitenhaar werd gebruikt om er hoeden van te maken en zo werd Barbara ook patrones van hoedenmakers.

Barbara beschermt begrafenisverenigingen, kerkhoven, vestingwerken, metrostations en torens.
Bovendien kan ze worden aangeroepen tegen koorts, pest, brand, bliksem, vuur, storm, een plotselinge dood en onboetvaardigheid en voor een gelukkig stervensuur.
Een oud gebedje zegt:
Heilige Barbara, gij edele bruid,
U vertrouw ik mijn ziel en mijn lichaam toe.
Zowel in dit leven als in de dood.
Kom mij te hulp in de laatste nood.
Help mij, dat ik vóór mijn sterven
De heilige sacramenten verwerve!


In Limburg bestond het het gebruik barbaratakken, dat zijn kersen- of berkentwijgen, in water of vochtige aarde te zetten, zodat zij met Kerstmis zullen bloeien.
Mooi voorbeeld van de kerstening van een heidens vruchtbaarheidsidee.

Attributen

- Palmtak of Pauwenveren (de roede van haar vader)
- Zwaard
- Toren (met drie ramen)
- Kanon(skogel) (verkeerde interpretatie van de toren)
- Krans van rozen / Kroon
- Kelk en / of Hostie
- Vader vertrapt onder haar voeten
- Bliksem
- Toorts

Heilige maagd en noodhelpster

Barbara is een van de drie heilige maagden en een van de veertien noodhelpers.

DRIE HEILIGE MAAGDEN


2016-2019 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen