Paul Verheijen

TOMAS



LEONARDO DA VINCI

Rooms Martelaarsboek

Op 21 december:
Te Calamina de geboortedag van de Z. Apostel Thomas, die aan Parthen, Meden, Perzen en Hyrcanen het Evangelie verkondigde en eindelijk to in Indië doordrong. Toen hij daar de volkeren in de Christelijke godsdienst onderrichtte, werd hij op 's konings bevel met lansen doorstoken en stierf. Zijn heilige overblijfselen werden eerst naar de stad Edessa in Mesopotamië en later naar Ortona in Midden-Italië overgebracht.

Op 3 juli:
Te Edessa in Mesopotamië het overbrengen van de H. Apostel Thomas vanuit Indië. Later werden zijn overblijfselen naar Ortona overgevoerd.

Na de hervorming van de heiligencanon in 1969 is 3 juli zijn enige feestdag gebleven binnen de rooms-katholieke kerk.

CARAVAGGIO

Ongelovig of gelovig?

Tomas treedt alleen handelend op in het evangelie volgens Johannes, de andere drie evangeliën en de Handelingen van de Apostelen noemen slechts zijn naam.
Johannes noemt hem tevens Didymos, 'tweeling', een letterlijke Griekse vertaling van het Aramese Tom / Toma, waarbij de vraag rijst waarom een enkele persoon 'tweeling' wordt genoemd en men al gauw uitkomt bij de symbolische ambivalentie 'ongelovig - gelovig'.

Toen Jezus besloot naar Jeruzalem te gaan, waar gevaar dreigde, was Tomas' reactie: ‘Laten wij ook maar gaan, dan kunnen we samen met hem sterven.’
(Johannes 11,16)

Bij de afscheidsrede onderbrak hij Jezus tijdens zijn geruststellende uitleg over zijn teruggaan naar de Vader en de weg - ook voor zijn leerlingen - daarheen, met de opmerking: Maar Heer, we weten niet eens waar u heen gaat; hoe zou de weg ons dan bekend kunnen zijn?
(Johannes 14,5)

Het meest bekend is Tomas echter geworden in de episode dat hij - om niet met name genoemde reden - niet aanwezig was toen Jezus drie dagen na zijn dood op de avond van de verrijzenisdag aan de apostelen verscheen.
Toen men het hem vertelde reageerde hij weer sceptisch en zei het niet te zullen geloven voor hij de tekenen van Jezus' wonden betast zou hebben.
Deze houding heeft geleid tot de spreekwoordelijke 'ongelovige Tomas'.
Acht dagen later bezocht Jezus allen te zamen en gebood Tomas zich te overtuigen van de realiteit van de verrijzenis door de wonden te betasten.
Zonder enige reserve beleed hij toen zijn geloof: Mijn Heer, mijn God.
Het is de enige plaats in het Tweede Testament waar Christus zonder meer wordt gelijkgesteld met God.
Hierna prees Jezus allen die zonder gezien te hebben toch geloven.
(Johannes 20,24-29)
Tot slot is Tomas, zij het zwijgend, aanwezig bij Jezus' verschijning met wonderbaarlijke visvangst en maaltijd bij het meer van Tiberias.
(Johannes 21,2)

HENDRICK TER BRUGGHEN

Legenden

Over Tomas raakten vele legenden in omloop.
- Op grond van zijn naam wordt hij de tweelingbroer genoemd van een zekere Eliëzer of van Lysia, maar ook van Jezus zelf.
- Tijdens een huwelijksfeest van een prinses in India roert tomas de spijzen niet aan. Boos geeft de schenker hem daarom een oorvijg, waarna hij als straf door een leeuw wordt gedood. Wanneer de jonggehuwden naar bed gaan, verschijnt Tomas in de gedaante van Jezus zelf en haalt hen over van seksueel verkeer af te zien.
- Hij heeft de 'drie koningen' tot bisschop gewijd.
- Tomas zou een paleis bouwen voor de Indiase koning Gundafar, maar besteedde het geld aan de armen.
- Toen Jezus' moeder Maria in het bijzijn van alle apostelen behalve Tomas gestorven en begraven was en haar graf leeg bleek, kwam de ‘ongelovige’ en hield de berichten niet voor waar. Daarop wierp Maria hem uit de hemel haar gordel - nu bewaard in de dom te Prato - toe en Tomas geloofde.
- Tomas voerde zijn zendingsactiviteiten voornamelijk uit in India wat geleid heeft tot het ontstaan van de Malabarchristenen. Deze zogenaamde Thomaschristenen leven vooral in de zuidelijke deelstaat Kerala langs de Malabarkust.
Zoals te doen gebruikelijk zijn er verschillende kerken die beweren relieken van Tomas te bezitten.
Zo claimt de Nicolaaskerk in Bari een arm van hem te hebben.

Evangelie van Thomas

Het evangelie van Thomas is een van de vele apocriefe evangeliën.
Om deze gezag te geven werden ze toegeschreven aan een apostel.
Het begint daarom met de woorden Dit zijn de geheime woorden die Jezus, de levende, heeft gesproken en Didymus Judas Tomas heeft opgeschreven.
Het Thomas-evangelie werd in 1945 door twee boeren bij Nag Hammadi gevonden in een kruik en bestaat uit een 114-tal losse, vaak raadselachtige uitspraken van Jezus, zogeheten logia en heeft geen doorlopend verhaal zoals de vier evangeliën van het Tweede Testament.

JAN TOOROP

Attributen

- boek(rol)
- hellebaard
- lans of zwaard
- winkelhaak of paleisje / kerkje (met inscriptie 'India')
- spies
- Maria's gordel

Patronaten

Tomas is schutspatroon van aannemers, architecten, bouwmeesters en -vakkers, landmeters, metselaars, steenhouwers, timmerlieden en vanwege zijn twijfel van theologen.
Hij wordt aangeroepen tegen blindheid, oogziekten, rugpijnen en ongelovigheid.

2016-2019 Copyleft - Paul Verheijen
Nijmegen