WILLIBRORDUS
Apostel der Friezen
|
||
KatwijkIn 690 landde Willibrordus samen met elf/twaalf (met)gezellen of missionarissen vanuit Ierland op de kust bij Katwijk. De namen van al deze gezellen zijn niet met zekerheid bewaard gebleven, maar enkele van hen zijn wel bekend geworden door historische bronnen zoals de Vita Sancti Willibrordi geschreven door Alcuinus van York.Mogelijke namen (alfabetisch):
|
||
EchternachVanuit de door hem gestichte kloosters te Utrecht, Susteren en Echternach wijdde Willibrordus zich reizend en trekkend met wisselend succes aan de kerstening van de Friezen. Hij staat daarom ook bekend als 'Apostel der Friezen', een titel die ook is weggelegd voor Bonifatius en Wolframus van Sens.Zijn methode daarbij was de kant van de machtigste vorst in de Lage Landen te kiezen — in zijn geval die van de Frankische, christelijke hofmeiers Pippijn II en Karel Martel, die hem daarvoor met schenkingen beloonden — om zo het volk te winnen. De naam Clemens, die hij bij zijn wijding kreeg aangemeten, heeft hij niet gebruikt. Winfried, die wél beter bekend werd onder zijn kloosternaam, namelijk Bonifatius, was een jaar of twee zijn medewerker. Willibrordus stierf in 739 in zijn favoriete abdij te Echternach en werd daar ook bijgezet in een reliekschrijn. Veel hem geschonken goederen had hij vermaakt aan deze abdij, onder meer kerken aan de kust van Holland. Toen hij 70 jaar was heeft hij in zijn kalender eigenhandig de belangrijkste data van zijn leven genoteerd. Dat Willibrordus de grondlegger geweest zou zijn van het christendom in de Nederlanden is historisch onjuist en gaat hoogstens op voor een klein, noordwestelijk deel daarvan. Anderen, zoals bijvoorbeeld Servatius, gingen hem elders voor. |
||
UtrechtPippijn II gaf Willibrordus de mogelijkheid om in Utrecht het Sint-Maartensklooster en de Sint-Salvatorkerk te bouwen. Willibrordus kan daarom beschouwd worden als de eerste bisschop van Utrecht. Tien van zijn opvolgers zijn ook heiligverklaard en samen hebben zij een feestdag op 8 november. Deze bisschoppen van Utrecht hebben ook een eigen feestdag op de heiligencanon gekregen. Historisch is de lijst niet geheel betrouwbaar:
|
||
BronheiligeOp een van zijn missiereizen had Willibrordus in Heiloo zijn tenten opgeslagen. Allen die hem vergezelden hadden dorst na een lange rit, maar er was daar geen zoet water te vinden. Hij gaf daarom bevel binnen zijn tent een kleine kuil te graven. Hierbij knielde hij neer en bad tot God die ook voor Mozes tijdens de exodus voor water had gezorgd dat nu ook voor hen te doen. Plotseling werd de kleine kuil door een bron van zoet water gevuld. Een variant van deze legende spreekt over zijn staf die hij op de grond sloeg waardoor er een bron ontsprong op die plek. Hij zou vervolgens naast deze bron het eerste parochiekerkje gesticht hebben van het dorp. Rond Heiloo bevinden zich nu maar liefst drie heilige putten: naast de Willibrordusput en de Adalbertusput wordt ook de Runxputte in verband gebracht met deze legende.Willibrordus behoort daarom de bronheiligen. Hun naam is verbonden met een heilige bron of put. Dat was een belangrijke bestemming voor pelgrims, omdat aan water dat door een heilige was gezegend grote geneeskrachtige werking werd toegekend. De heiligencanon bevat minstens veertig namen van bronheiligen. Enkele voorbeelden van zo'n bronheilige: |
||
AfgodsbeeldOp Walcheren stond een beeld van Wodan waarvoor mensenoffers werden gebracht om zijn gram tot bedaren te brengen. Willibrord en zijn gezellen benaderden dit door wachters bewaakte beeld. Desondanks greep Willibrodus het beeld vast, rukte het krachtig van zijn voetstuk en verbrijzelde het. Een van de wachter stond bewegingsloos toe te zien, maar ontstak vervolgens in woede, greep zijn zwaard en wilde Willibrordus het hoofd doorklieven. Maar God waakte ook, de slag raakte Willibrordus wel, maar deerde hem niet. Willibrordus' gezellen probeerden hem met geweld te ontzetten, maar Willibrordus riep op geen geweld te gebruiken, een motief dat als imatatio Christi beschouwd kan worden toen hij in Getesemane gevangen werd genomen. De wachter werd door de duivel bezeten, vloog als een razende rond en stierf drie dagen later. |
||
VereringTe Echternach wordt hij nog jaarlijks op derde Pinksterdag gevierd met de tripudium, een folkloristische springprocessie van anderhalve kilometer, waarbij duizenden pelgrims zich - drie stappen vooruit en twee achteruit - in ongeveer twee uur langzaam voortbewegen naar de Willibrordusbasiliek, onderwijl Psalm 67 zingend. Ze doen daarmee boete of roepen Willibrordus' hulp in tegen zenuwziektes. Over de achtergrond van dit gebruik bestaan verschillende theorieën. De processie bestond al in de 15e eeuw en bleef alleen tussen 1777 en 1802 achterwege.De attributen van de meestal als bisschop afgebeelde Willibrordus zijn boek, bisschopsstaf, bron of kruik(en) of soms een veldfles (waarmee hij twaalf bedelaars laafde), groot wijnvat (een wonder vulde de wijnvoorraad), een kerkmodel en een kind; soms een maansikkel, herinnerend aan een droom - volgens de legende - van zijn moeder, die bij zijn conceptie meende een hemelse vuurbal in te slikken. Als bronheilige werd hij tevens patroon van bierhandelaren en caféhouders en vanwege de springprocessie ook van dansers. Willibrordus is patroon van de Nederlandse kerkprovincie en van vele kerken. Het Roomse Martelaarsboek herdenkt hem op 7 november. In het land der Friezen het overlijden van de heilige Willibrordus, bisschop van Utrecht. Hij werd door de zalige paus Sergius bisschop gewijd en heeft in het gebied van Friezen en Denen het evangelie verkondigd.In Echternach bestond de gewoonte om op zijn feestdag de armen aan tafel uit te nodigen. Volgens een legende hadden zich eens veertig bedelaars verzameld. Er was slechts één kruik wijn voorradig, maar de wijn werd op miraculeuze wijze vermeerderd, een gebeurtenis waarvoor het wonder van de bruiloft in Kana uiteraard model heeft gestaan. |
||
Gebrandschilderde ramen 1/8 - Droom van Willibrordus' moederZij had in haar slaap een merkwaardig droomgezicht. Zij meende aan de hemel een nieuwe maan te zien rijzen, die geleidelijk al maar voller werd. Op het moment dat het een compleet volle maan was, viel deze uit de hemel zomaar in haar mond. Inwendig werd zij er helemaal door verlicht, en een prachtig schijnsel scheen uit haar buik te komen. De volgende dag ging zij met haar droom onmiddellijk naar de vrome, oude priester van het kerkje bij haar in de buurt. Deze vroeg, of zij vannacht gemeenschap had gehad met haar man. Met enige schroom bevestigde zij dat. Daarop antwoordde de oude wijze priester: 'De maan die u hebt gezien in uw droom, stelt het kind voor dat u vannacht hebt ontvangen. Het zal het licht der waarheid laten stralen in de duisternis van het heidendom. De hele wereld zal profiteren van het licht dat hij zal komen brengen in naam van God onze Heer.' Nadat haar dagen vervuld waren, schonk zij inderdaad het leven aan een zoon, juist zoals de oude priester negen maanden tevoren had voorspeld. 2/8 - Onderwijs aan WillibrordusHet kind werd gedoopt en ontving de naam Willibrordus. Toen hij de moederborst niet meer nodig had, werd hij toevertrouwd aan aan het Engelse klooster Ripon om door vrome mannen in de Heilige Schriften onderwezen te worden. Rechts geknield zien we de kleine Willibrordus, begeleid door zijn vader en moeder. Blijkbaar gaat Hanssen ervan uit dat zij nog leefde. Op dat moment was Wilfridus van York (634-709; feestdagen kerkelijke kalender 24 april en zijn translatie op 12 oktober) daar abt. We zien hem in het midden. Links de monniken van Ripon. 3/8 - Eerste mis van Willibrordus 4/8 - Willibrordus komt in Katwijk aan landToen Willibrordus 33 jaar was geworden, nam hij het besluit om op die akkers te gaan werken waarvan hij al die tijd gehoord had dat ze wit stonden van de oogst, maar dat er bijna geen arbeiders voor waren. Sommigen zeggen dat hij met elf broeders de oversteek naar het vasteland waagde; anderen vermelden, dat het er twaalf waren. Door de gunstige wind die God liet waaien, zouden ze geland zijn in de buurt van Katwijk. Willibrordus kust de grond. Om hem heen de gezellen die behalve normale bagage ook heilige boeken en reliekkistjes dragen. 5/8 - Dood van WillibrordusWillibrordus stierf op hoge leeftijd in het klooster te Echternach. Volgens zijn hagiografen was hij tijdens zijn actief leven een krachtige gestalte geweest, flink van lichaamsbouw, deftig van uiterlijk en in zijn manieren, blij van hart, wijs van gemoed, vrolijk in zijn woorden, bedachtzaam van aard, ijverig in zijn dienst aan God en geliefd bij God en alle mensen. Na zijn dood werd zijn ziel door de engelen naar de eeuwige glorie gedragen waar men zich verheugt in de zalige aanschouwing van Christus. We zien het sterfbed van Willibrordus: voorover, volgens Hanssen. 6/8 - Begrafenis van Willibrordus 7/8 - Verering van Willibrordus 8/8 - De springprocessie in Echternach |
||
|
Théodore-Gérard Hanssen (1885-1957)
Scènes uit het leven van Willibrordus (1953) Gebrandschilderd glas Echternach - Willibrordusbasiliek |