Paul Verheijen

MARIA MAGDALENA

Mix

In de christelijke traditie en dus ook in de kunst komen in de heilige Maria Magdalena feitelijk vier in de bijbel genoemde vrouwen samen:
  • Maria uit Magdala uit wie zeven boze geesten waren verdreven (Lucas 8,2).
    Alle vier evangelisten melden dat ze Jezus volgt tot aan kruis en graf.
    De evangelist Johannes voegt daar nog aan toe dat Jezus - als tuinman - aan haar verschijnt na zijn dood en tegen haar zegt:
    Houd me niet vast, ik ben nog niet opgestegen naar de Vader
    (Johannes 20,1-18)
    Hiëronymus vertaalde dat in de Vulgaat in het Latijn niet geheel adequaat met: Noli me tangere, 'Raak me niet aan'.
    Desondanks kreeg het thema in de christelijke iconografie deze incorrecte Latijnse term mee.
    'Noli-me-tangere' is herhaalde malen uitgebeeld, zie bijvoorbeeld op deze website Giotto en Fra Bartolomeo.
  • Maria uit Betanië die Jezus’ voeten zalft (Matteüs 26).
  • Maria ook uit Betanië, aangeduid als de zus van Marta (Lucas 10).
    Hun broer Lazarus wordt door Jezus uit de doden opgewekt (Johannes 11).
    Ook deze Maria zalft Jezus’ voeten.
  • De naamloze zondares die zich bekeert en Jezus’ voeten wast met haar tranen en balsemt (Lucas 7,36-50).

Getrouwd?

De Maria’s 2 en 3 waren in de traditie uiteraard snel dezelfde.
De boze geesten van Maria 1 worden in moreel verband gebracht met de zonden van Maria 4 en de voornaam Maria doet de rest.
Bovendien kleurt de traditie Maria’s zonden in.
Ze was prostituee.
Volgens een andere traditie was ze verloofd geweest met Johannes de Doper.
De Amerikaanse theoloog en filosoof William E. Phipps beweerde in 1970 in zijn boek The Sexuality of Jesus dat Jezus en Maria Magdalena met elkaar waren getrouwd, een opvatting waar Dan Brown in De Da Vinci Code dankbaar gebruik van heeft gemaakt.

Maria van Egypte

In de 6de eeuw verscheen er een levensbeschrijving van de heilige Maria van Egypte, een voormalige prostituée, waarin - niet verbazingwekkend - elementen slopen uit de legende van Maria Magdalena.
En dit had uiteraard weer tot gevolg dat Magdalena weer elementen van de Egyptische Maria kreeg toegedicht.
Als voorbeeld moge dienen dat Maria Magdalena ook werd afgebeeld met lange haren die haar hele uitgemergelde lichaam bedekten, hetgeen bij de legende van Maria van Egypte hoort die vertelt dat zij 47 jaar in de wildernis leefde, terend op slechts drie broden.

Feest

De kerkelijke dag van Maria Magdalena is 22 juli.
In 2016 verhoogde paus Franciscus deze dag van Memoriam naar Festum.
Magdalena ging toen als het ware van een twee naar een drie sterren-verering en kan nog één ster verder (Solemnitas).

De figuur van Maria Magdalena heeft altijd sterk tot de vaak letterlijke verbeelding gesproken.
Wat is er mooier dan in kunst te refereren aan haar verleden als prostituee?
Heilige naaktheid mag gezien worden.

Attributen

- als een voornaam persoon die Jezus' voeten zalft
- met haar haar Jezus' voeten drogend
- zalfpot
- met ketting met kostbare stenen of halfnaakt
- als boetelinge (in dierenhuid gehuld of haren als mantel) (in een hol) (met gesel of palmtak)
- doornenkroon, crucifix, onder het kruis (paal vasthoudend)
- doodshoofd, bloesemtak, spiegel of muziek(boete)instrumenten
- door engelen gespijzigd of naar de hemel gedragen
- met zeven demonen (of duivelshoofden) die haar verlaten
- bij Jezus' begrafenis en opstanding (met wierookvat)
- kroon naast zich neergelegd of op hoofd
- gebedssnoer of rozenkrans
- boek of schriftrol