Paul Verheijen

SIMON & JUDAS

Wie is wie?

Simon

De naam Simon, vele joodse mannen heten zo, levert identificatieproblemen op.
Om ze van elkaar te onderscheiden worden ze soms voorzien van een tweede naam of bijnaam.
De bekendste Simon is de Simon die de bijnaam Petrus kreeg.
Hier een overzichtje van de andere Simon-mannen in het Tweede Testament, waarbij de variantnaam Simeon/Sumeon buiten beschouwing blijft om het niet nog ingewikkelder te maken.
  • Matteüs 10,4 en Marcus 3,18: Simon 'Kananaios' (genoemd in apostellijst)
  • Matteüs 13,55 en Marcus 6,3: Simon, broer van Jezus
  • Matteüs 26,6 en Marcus 14,3: Simon, de melaatse (huis van)
  • Matteüs 27,32, Marcus 15,21 en Lucas 23,26: Simon van Cyrene (kruisdrager)
  • Lucas 6,15 en Handelingen 1,13: Simon 'Zêlotês' (genoemd in apostellijst)
  • Lucas 7,36-50: Simon, de farizeeër (huis van)
  • Johannes 6,71 en 13,2.26: Simon Iskariot, (broer/zoon/vader/neef?) van Judas, de overleveraar
  • Handelingen 8,9-24: Simon de magiër
  • Handelingen 9,43, 10,6-32: Simon de leerlooier (huis van)
Hier is de hamvraag of Simon Kananaios, Simon Zêlotês en Simon de broer van Jezus een en dezelfde apostel is.

- In de opsomming van broers van Jezus is Simon niet meer dan een naam.

- De naam 'zeloot' betekent 'ijveraar' en Zeloten zagen zichzelf als 'ijveraars' voor de heiligheid van de naam van God.
Dat hield voor hen concreet in dat zij geen heer boven zich erkenden dan God alleen met als gevolg zij het keizerlijk gezag en de Romeinse overheersing in het algemeen als godslasterlijk ervoeren.
Zij weigerden dan ook belasting te betalen.
De meest extreme Zelotische beweging was die van de Sicariërs, die met een dolk (Latijn sica) sluipmoorden pleegden op hooggeplaatste joden die goede contacten onderhielden met de Romeinse bezetter.
Judas Iskariot zou mogelijk lid zijn geweest van deze Sicariërs.
Zijn bijnaam 'Iskariot' zou namelijk een verbastering kunnen zijn van sicarius.
Voor deze verklaring is echter geen bijbels bewijs te vinden.

- De bijnaam 'Kananaios' is de Griekse weergave van het Aramese qan'an dat eveneens 'ijveraar' betekent.
De Legenda Aurea verklaart de naam 'Kananeüs' echter als afkomstig uit Kana, de plaats waar Jezus water in wijn veranderde.
Volgens een andere traditie was het de bruiloft van Simon zelf waar dit gebeurde.
Legendes over Simon zijn vooral tegenstrijdig.
Hij zou de opvolger van Jakobus minor zijn geweest als bisschop van Jeruzalem
Sommige legendes vertellen dat Simon naar Afrika en Groot-Brittanië trok om te preken, maar andere beweren dat hij dat deed in Egypte of Perzië of Libië of Mauretanië.
De tot het christendom bekeerde jood Hegesippus beweerde in de tweede eeuw dat Simon in het jaar 107 op 120-jarige leeftijd is gestorven.
Andere legendes vertellen dat hij rond het jaar 70 de marteldood onderging door (net als de profeet Jesaja in het apokriefe boek De Hemelvaart van Jesaja uit de 2e eeuw nChr) doormidden gezaagd te worden.*
De vaak uitzonderlijk grote (trek)zaag werd dan ook zijn attribuut en bijgevolg werd hij patroon van houtzagers.
Andere tradities laten hem echter de kruisdood sterven tijdens een zonsverduistering, hetgeen gezien moet worden als een imitatio Christi.
* Deze legendarische marteldood is mogelijk het gevolg van een tekst in Hebreeën 11,37: [Profeten] werden gestenigd of doormidden gezaagd, of stierven door een moordend zwaard.

Judas

Ook de naam Judas is een veelvoorkomende joodse naam en in het Tweede Testament komen enkele personen voor met die naam.
De meest bekende Judas, de apostel die Jezus in handen van de overheid speelde, kreeg de bijnaam Iskariot.
Wie zijn de andere mannen in het Tweede Testament met de naam Judas?
  • Matteüs 13,55 en Marcus 6,3: Judas, broer van Jezus
  • Lucas 3,30: Judas, vader van Simeon en zoon van Joseph (genoemd in geslachtslijst vallend binnen de periode van het Eerste Testament)
  • Lucas 6,16 en Handelingen 1,13: Judas 'van Jakobus' (genoemd in apostellijst)
  • Johannes 14,22: Judas (uitdrukkelijk vermeld als niet Judas Iskariot)
  • Handelingen 5,37: Judas, de Galileeër
  • Handelingen 9,11: Judas (het huis van)
  • Handelingen 15,22-32: Judas Barsabbas, een profeet
  • Judas 1: Judas, broer van Jakobus
Dit overzicht maakt wederom identificatieproblemen duidelijk.
De Judas die in de apostellijst van Lucas wordt genoemd heeft als toevoeging 'van Jakobus'.
Deze genitivus kan slaan op verschillende familieverwantschappen: broer van, zoon van, vader van, neef van.
De schrijver van de Judasbrief noemt zich uitdrukkelijk de 'broer van' Jakobus.
Dit lost echter weinig op, omdat ook de naam Jakobus een veelvoorkomende joodse naam is.
In de apostellijsten van Matteüs en Marcus ontbreekt de naam van een tweede Judas.
Zij vermelden wel een apostel met de naam 'Thaddaios' of (in andere handschriften) 'Lebbaios' (Matteüs 10, 3 en Marcus 3,18), een naam die bij Lucas ontbreekt.
Dit leidde al snel tot de conclusie dat Judas en Taddeüs een en dezelfde apostel zijn, maar dit is allerminst zeker.
De eigennaam zou dan Judas zijn en Thaddaios een bijnaam, een vergrieksing van het Arameese woord tadda, 'de dappere'.
En zo 'ontstond' de apostel Judas Taddeüs.

De schrijver van de Judasbrief rekent zichzelf waarschijnlijk niet tot de apostelen (zie vers 17), maar verschuilt zich achter de naam en de autoriteit van de apostel Judas.

Hij zou door middel van een hellebaard zijn gedood, wat zijn attribuut tot gevolg had.
De Legenda Aurea verbindt deze apostel met de Abgarus-legende.

Duo

Het bovenstaande maakt duidelijk dat er volop onzekerheid bestaat over Simon en Judas, mede veroorzaakt door het feit dat het Tweede Testament verder zwijgt over deze apostelen.
En zoals gewoonlijk gaat dan de legendevorming zijn gang.
Volgens de Passio Simonis et Judae waren Judas en Simon gezellen of broers en werkten zij samen in Perzië alwaar zij ook samen zijn doodgemarteld door ofwel gekruisigd te worden ofwel doormidden gezaagd.
Op een of andere manier waren ze bloedverwanten van Jezus en speelden zij als kinderen gezellig samen.
Een oude legende beweert dat zij behoorden tot de herders die Jezus bij zijn geboorte in Betlehem bezochten en tijdens Jezus' openbare optreden zijn zij bijgevolg reeds oude grijsaards.

Vanwege al deze legendes worden Simon en Judas sinds onheuglijke tijden samen op 28 oktober in de liturgie gevierd.
Relieken van hen worden bewaard in de Sint Pieter Rome, Keulen, Hersfeld en Toulouse.
Simon & Judas worden vaak samen als kerkpatronen gekozen, als duo afgebeeld en aangeroepen in geval van 'hopeloze aangelegenheden'.
Iets historisch betrouwbaars over hen te kunnen zeggen, beschouw ik ook als zo'n hopeloze aangelegenheid.